هشت مارچ روز جهانی زن مانند بیشتر "جهانی" های دیگر ریشه در غرب دارد. اما بخصوص در سالهای اخیر این روز با "شکوه و جلال" کم نظیری در سالن های کابل- هرات- مزار شریف و جلال اباد و نقاط دیگر افغانستان تجلیل می شود و رستورانت داران و سالون والاها پولی به جیب می زنند. و چرا که نه؟ وقتی همه روزهای دیگر سال به بهانه های "مردانه" تجلیل ها صورت میگیرد - یک روز را هم برای زنان بگذارید..

بگذریم از اینکه یک روز را به تجلیل از زنان اختصاص دادن چقدر منصفانه است و اصولا در این روز چی باید بشود که نمی شود - بیایید در این مورد تامل کنیم که تجلیل از این روز در افغانستان چقدر معنی دارد و اصولا زن از دید تجلیل کنندگان این روز در افغانستان چگونه تعریف می شود؟

   بعد از سقوط طالبان ( که حالا به نماد شروع تاریخ در افغانستان مبدل شده) دولت جدید با وعده های بزرگ برای بهبود وضعیت زنان و تامین حقوق آنها روی کار آمد. بدون اینکه در خیر بودن این نیات شک کنم می خواهم بگویم نگاه دولت برای به وضعیت زنان در افغانستان همراه با کج فهمی های بزرگ بوده است.

  یک اشتباه بزرگ دولت- جامعه جهانی و اکثر مدافعین حقوق زنان در افغانستان این بوده است که به زنان به شکل یک کتله همرنگ  نگریسته اند که  مشکلات یکسان دارند و  زنان خودشان سخت در حل این مشکلات ناتوان اند. مدافعین حقوق زن ادعا دارند که آنها صلاحیت تصمیم گیری در مورد این کتله منجمد را دارند و از مشکلات و نیازهایش بهتر از اعضای خود این کلته آگاه اند. این طرز دید به راه اندازی پروژه هایی با هزینه های سنگین و کار آیی کم منجر شده است.

  این کج فهمی دو سو دارد. اول اینکه زن افغان یک دسته وسیع و متنوع است نه گروهی با خصوصیات همانند. زن دهنشین با زن شهر نشین- زن کوچی با زن مالدار- زنان پیر با دختران جوان و زنان "تحصیلکرده" با زنان "تحصیل نکرده" خواست ها- نیازها و شرایط متفاوت دارند. یک دختر جوان شاید  توقع داشته باشد که دولت امکانات تحصیل را برایش مهیا کند- اما یک زن کهنسال تر شاید از دولت بخواهد امکانات مداوا افزایش یابد- یک دختر شهر نشین شاید به دنبال حق آواز خوانی در تلویزیون یا فرصت سفر به اروپا باشد اما برای زن دهاتی واکسین کودکانش مهمتراست. هیچ کسی نمی تواند نماینده همه زنان افغان باشند. در واقع همان کسانی که دولت و جامعه جهانی به چشم نمایندگان زنان افغان به آنها می نگرند ( شاید کسانی مثل من) کمتر از همه صلاحیت این نمایندگی را دارند. منی که عطر می زنم و لباس غربی می پوشم و انگلیسی حرف می زنم و در سالن های مجلل در مورد حق زنان حرف می زنم- در همه عمرم قالین نبافته ام و خواهرم وادار به ازدواج به کسی نشده است- در عمرم گاو ندوشیده ام و نمی دانم مواظبت از خانواده شوهر یعنی چه؟ پیراهنم عرق آگین و دستانم پینه بسته نیست.. در عمرم با یک زن کوچی همکلام نشده ام  چگونه و از کدام زن افغان می توانم نمایندگی کنم. چقدر غیر منصفانه است که در روند بهبود وضعیت زن افغان بیش از همه من بهره ببرم- منی که کمتر از همه به اصطلاح "ستم دیده " هستم.

 دومین روی این سکه کتله انگاری زن را در افغانستان یک موجود نادان- عقب مانده و بیکار می انگارد. با این تعریف- کار طاقت فرسای زن در کنار مرد در مزرعه و در خانه نادیده گرفته می شود. مهارت های زن قالین بافی- دست دوزی- خیاطی به عنوان کارهای درجه دوم دسته بندی می شوند. نقش زن در تربیت کودکان و گردانندن خانواده دست کم گرفته می شود. "کار" فقط آن فعالیتی محسوب می شود که زنان "تحصیل کرده" در پشت میز انجام می دهند. در نتیجه عده ای خود را صاحب صلاحیت می دانند که گرداننده امور شوند به این انبوه زنان جاهل در مورد حقوق شان آموزش بدهند. روند بهبود وضعیت زنان تبدیل به یک روند از بالا به پایین می شود که خواست ها و صدای زنان را نا دیده می گیرد و خود شریک جرم "نقض کنندگان حقوق زنان" می شود. بهبود وضعیت زنان تبدیل می شود به یک دستور العمل معجزه آسا که مشاورین غربی و همکاران تحصیل کرده افغانی شان در دفتر های مجلل خود آماده می کنند.  معلوم نیست  چی وقت این دستور العمل نتیجه بدهد و همه مشکلات حل شود. در حالیکه خود سوزی ها- خشونت های خانگی- فرار ها هر چند پدیده های ناگوار ولی نشانه های روشن مقاومت زنان است. زنان گنگ نیستند و خاموش ننشسته اند. فقط کسی نیست که به حرف هایشان گوش کند. در طول سالیان زنان افغان فقط مظلوم و مفعول نبوده اند بلکه فعال و پاسخگو نیز بوده اند و این مکانیزم پاسخگویی همیشه به نحوی وجود داشته است.

 برای تامین حقوق زنان تنها برگزاری کنفرانس ها مهم نیست بلکه کاهش مرگ و میر مادران و کودکان- کاهش خشونت های خانگی- افزایش سواد و امکانات مداوا برای زنان- استقلال اقتصادی زنان- ارجگذاری به کار زن از جمله اولویت هایند که دولت با سهل انگاری از کنارشان گذشته است. اما مهمتر از همه و قبل از همه اینها- باید دید دولت و جامعه جهانی به زن افغان دگرگون شود و از تحمیل راه حل های نا کار آمد و گروهی بپرهیزند. مدافعین حقوق زن باید در هر قدم درنگ کنند و از خود بپرسند با کدام زن افغان روبرو هستند و نیازهای این زن از زبان خودش چیست؟ در غیر آنصورت- پروژه صدور حقوق زنان فقط یک روند پر مصرف و نا کار آمد خواهد بود که یکی از نتایجش ایجاد توقعاتی در زنان است که دولت نمی تواند پاسخگوی آن باشد و به افزایش خودسوزی و خشونت خانگی منجر می شود.

 وضعیت زنان در افغانستان یک بحث پیچیده و طولانی است و نیاز به صلاحیتی دارد که من در خود نمی بینم. این چند نکته را هم نه برای ارائه راه حل به مشکل زنان بلکه برای اینکه یک سوی دیگر قضیه را مطرح کنم گفتم. بالطبع- به هیچ وجه منکر گام های مثبتی از سوی بعضی از فعالان بر داشته شده نیستم.

شهرزاد

    در افق فقط لکه های سیاه دیده می شوند،   دوستت در میان گروه مادران فرزند مرده نشسته است، زنی شکسته قامت در غروب میگرید، محبوبت در یک حمله انتحاری پارچه پارچه میشود،  وحشت زده از خواب میپری، مدتی در میان ترس و درد به خود می پیچی..  در پشت پنجره شب  بر سر خانه ها و جاده ها  چنبره زده است..

بی بی سی را  همیشه با دلهره باز میکنی، روزنه امیدی نیست.. باز در افغانستان غیر نظامیان را به گلوله بستند، بار اول نیست، شاید بار آخر هم نباشد..  جان چند  نفر در جنگ بزرگ و "مقدس" علیه تروریسم چی ارزشی دارد؟  کشتن آسان شده است..  کشورم در میان خاک و خون می غلتد،  در بدنش ماین کشته اند، مدتهاست او به این خو کرده که تانک ها سینه اش را بشکافند.  همین که قد راست می کند، ضربه می خورد. از نفس افتاده است.  فرزندانشان یک به یک به خاک می پیوندند به هر بهانه ای..  تبسم نادر می شود حتی بر لب های یک کودک، به خصوص بر لب های یک کودک. سرنوشت ما چی میشود؟   سرنوشت ما درد،  کشتار ، قربانی، آوارگی، ذلت؟ تا کی؟ 

مردم در این هیاهو برای حفظ جان جانیان مظاهره میکنند.  مقصر کیست؟

   هیچ کاری از دستت بر نمی آید. در میان مشکلات روزمره خودت مدتهاست گم شدی.  دیگر خبر کشت و کشتار تکانت نمی دهد. بی حس شده ای، مرده، بی احساس. جز اینکه گاهی ساعت ها با پری و رویا در مورد افغانستان حرف بزنی و شکایت کنی..

 به اطرافت نگاه می کنی. اینجا هم خبری از نفس عطر آگین بهار نیست،  سرما سوزان و برنده است، درس ها بسیار. 

  دو هفته بعد برای یک مدت کوتاه رخصتی است و باز سفر و اضطراب و تنش..  خدا سرنوشت ما شاگردان بین المللی را نصیب هیچ کسی نکند، در نه ماه چهار پنج دفعه، کوله بارت بر دوش دنبال  سر پناه می گردی..  هر چند سفر خوب است، اما.. به هر جا بروی، خبرهای بد می رسند.

دامن دامن دلتنگی ..  شرمنده ام اگر با این حرف ها  باری بر خاطرتان افزوده ام..  گاهی تاریکی فراگیر به نظر می آید..

شهرزاد

آهسته برو که زیر پایش نکنی...

ماه تولدم است. و آهسته میرفتم آهسته میروم آهسته شاید بروم تا به بهار برسم یا بهار به من برسد یا من و بهار به هم برسیم یا.... سه هفته گذشته میگذرد شاید بگذرد و ما فراموش کرده ایم فراموش میکنیم...فراموش شاید بکنیم.

من چند روز دیگر ۱۷ سالگی ام را روی شانه هایم خواهم کشید و گفتم شاید حالا زمان خوبی برای خدا حافظی است. گفتم شاید دیگر شاید نباشم تا برایش خدا حافظ بگویم. شاید هنگام خدا حافظی سپاس میگویند و خدا حافظی ها برای همه چیز های که قبل از خدا حافظی رفتند شیرین نیست:
۰ فکر میکنم اول از خودم تشکر میکنم برای آهسته رفتن به بهار و زیر پا نکردن ....
- سپاس از مادر و پدرم که خودم را برایم دادند و برایم آموختند قلب مهربان داشته باشم پناهگاه باشم نه پناهجو. بزرگ باشم و بخشاینده. و برایم آموختند آنگونه که خودشان خوبی هایشان قسمت کردند خوبی هایم را قسمت کنم.
- سپاس رادا گکم که همیشه وقتی زیاد میخورم با لبخند به یاد می آورمش.
- سپاس از خرگوشکم که میگوید وقتی خانه رفتیم باز مرا بو خواهد کرد.
- سپاس از عمه ام که برایم بولانی تندوری میپزد و برایم یاد داده است صبور باشم.
- سپاس از عشقم جلال که امید هایم در چشمان پاک و زیبایش استند.
-سپاس از بابایی که شادی هایم را مدیون او هستم.
-سپاس از اقبالم که صبح ها به روش خودش بیدارم میکند....
- سپاس از فریده ای خوب که میگوید میخوووووورم نمیخورم. و فریده ام که بزرگ است عزیز است و مهربان.
- سپاس از پروینکم که ۱۴ سالگی ام را به یادم می آورد.
- سپاس از پروانه گکم که قلبی بزرگ و مهربان دارد و برایم دلسوزی یاد میدهد.
- سپاس از لالا الیاس که گاه گاهی به یادش می افتم.
- سپاس از لالا علی که این روز های سرد و طولانی و خالی مرا تنها نمیگذارد.
-سپاس از روز های سرد و ابری اینجا که کوچکی غم هایم را برایم آموختاندند.
- سپاس از آرامش صبح که برایم فرصت داد با خودم بمانم
- سپاس از....
سپاس های دیگر باشد تا «بودن» و....

و من آهسته آهسته میروم تا...

بار جهان بر دوش مادران است و ما با وجود این مسئولیت سنگین، چقدر همیشه بر مادران مان ستم می کنیم. راست می گویید مادر، شاید ما هیچ وقت قدر شما را ندانیم تا زمانی که خود مسئول باشیم این بار را ببریم. من میدانم که باز تابستان خواهد آمد و به خانه خواهم رفت، و با وجود این همه قول و قرار با خودم، شاید دوباره در خانه همان شهرزاد بی مسئولیت، تنبل همیشگی باشم که حتی یک پیاله را بر نمیدارد تا کمی کار شما را آسانتر کند. اما این را هم میدانم مادر قلبتان آنقدر مهربان است که بودن آن شهرزاد تنبل در آن نزدیکی ها شما را شادمان خواهد کرد، چون شما مادرید.

......

هر چقدر بنویسم نمی توانم وصف کنم که چطور در هر لحظه زندگی ام جای شما خالی است و هر نشانه ای شما را به خاطرم می آورد..

شهرزاد

اما حالا خوبم، همان شهرزادی که دوست دارید برگشته است، خوشبین، با نشاط، پر انرژی و زنده. رکود و تاریکی رفته است و زندگی و روشنی در درونم حکومت می کنند..

  هفته گذشته هفته تاریکی برایم بود، نمی دانم چرا؟ از یک سو یکسره سرما و برف بود و از سویی حس می کردم دنیا دچار یک ایست شده است، بدبختی پایان ناپذیر است. از خودم متنفر شده بودم، از بیکارگی خودم، سطحی گریم، تنبلیم، خوشباوریم. می خواستم کمی در سکوت با خودم حرف بزنم، چیزهایی که را گم کرده ام پیدا کنم، ببینم چی آزارم می دهد و چرا؟ باید خودم را ملامت می کردم.

    خیلی به دیوانگی دنیای اطرافم فکر می کردم . دنیایی که یکی بشقاب غذا را به سطل کثافات می ریزد و دیگری از گرسنگی می میرد. دنیایی که در آن فقر افزایش است، ایدز افزایش یافته است و روز بروز کودکان بیشتری یتیم می شوند. به کابل و اینکه سرما در آنجا بیداد می کند و در همه شهرها و ده هایی که من هنوز نرفته ام. به کسانی که مست می شوند، استفراغ می کنند، به آنهاییکه در روزنامه دنبال دوست می گردند. به ختنه دختران خوردسال، به هزینه های نظامی که روز بروز بالا می روند، به کسانی که مدرنیت را با تفنگ هدیه می برند. به خودم که روز تا شب دنبال چیزهایی می دوم که حتی خودم را خوشنود و راضی نمیکنند. به درد که همیشه فکر می کردم باید ازش گریخت و در همه جاست.

  بیش از همه با کمال خودخواهی به تنهایی خودم فکر می کردم. به این که خودم را آواره کردم، به اینجا آمدم و حالا بی کسی.. به همه دوستانم که در همه جای جهان پراگنده اند. به دوستی که گاهی چقدر کمرنگ می شود، گم می شود، تغییر چهره می دهد.

      اما نمی شد آنطور ادامه داد. خودم هم این را میدانستم. زندگی منتظر نمی ماند که من به نگرانی هایم بیندیشم و بعد سر فرصت تصمیم بگیرم. باید نفس کشید، کتاب خواند، خورد، از خود مراقبت کرد، به صنف رفت وشب نشست و کارخانگی نوشت. بر علاوه در طبیعت من نیست که بیش از یک هفته دلگیر باشم، باز از یک جنگل اسرار آمیز در درونم خیل پریان امید و رویا به رقص می آیند، خیالپرداز و به گفته بعضی ها سطحی می شوم..

  حالا اینطور فکر می کنم که همه این خودخوری ها پوششی بر ترس و تنبلی من بوده اند. انسان های شجاع همیشه امیدوارند و در نهایت آنهایی که شهامت دارند میتوانند وضعیت را تغییر بدهند. کسی که به گفته مولانای بزرگ به گروه "خلق پرشکایت، گریان" پیوسته است، خود نیاز به یک پرستار دارد. چنین انسانی چطور می تواند به تعهد، تغییر و تکامل بیاندیشد؟

   باید شجاعت این را داشته باشم که بپذیرم  درد بخشی از زندگی است. بی عدالتی، فقر، آوارگی، ظلم در دنیا وجود دارند، هر چند در یک زندگی ایده آل نباید وجود داشته باشند. باید این را هم بپذیرم که من فقط می توانم سهم خیلی خیلی خیلی کوچکی در کاستن از این بی عدالتی داشته باشم، آن هم در صورتی که شجاعت لازم برای عمل و صبر کافی برای آمادگی را داشته باشم. من نمیتوانم معجزه کنم و بر علاوه هیچ معجزه ای به ختم همه بدبختی های بشر منجر نشده است و نخواهد شد.    باید تنهایی را تحمل کنم برای اینکه تجربه هایم غنی تر شوند.

    از روبرو شدن با تنبلی، سطحی گری، محافظه کاری، بی کارگی و دیگر ضعف های خود نترسم.  چون اگر ترسیدم و یا تسلیم این ضعف ها شدم، امیدی برای تکامل نمی ماند.. بر علاوه با دیدن ضعف های خود عصبی نشوم و فکر نکنم دنیا به آخر رسیده است..  آخر هدیه یک انسان نگران، عصبی، خسته، منفی باف و پرخاشگر برای اطرافیانش چی خواهد بود؟

 مهم تر از همه باید فکر کنم چقدر دردهایم واقعی اند؟ در عمل چی میتوانم بکنم؟ شاید حاضر نباشم برای همه آن کودکانی که اینقدر می گویم نگران شان هستم، از خواب یک شب خود هم بگذرم.. شاید حاضر نباشم از غذا و پوشاک و سرپناه خود بگذرم، یا حتی نتوانم از لذت ساده ای مثل دسترسی به انترنیت بگذرم تا مدتی زندگی را برای دیگران بهتر کنم. شاید همه اینها بهانه باشد یا خودنمایی. به جای این همه نگرانی، کمی بیشتر کار کنم، بخوانم، آگاه شوم، بنویسم، بپرسم، بدانم..

     نباید از نگران بودن، غم خوردن، درد، اشک، دلتنگی بترسم. غم مرا نمی کشد، اما ترس و گریز از غم مرا خسته خواهد کرد. همچنان نباید هر اتفاق ساده ای را بهانه ای برای شکایت و دلتنگی بسازم . همینطور نباید به بهانه دلخوش نگاه کردن خودم به چیزهایی پناه ببرم که در نهایت ویرانم می کنند. باید شجاع باشم، یعنی با آگاهی کامل از مشکلات، به آینده بهتر امیدوار باشم، به انسان ها امیدوار باشم، اعتماد کنم. نباید جنگ ها، خونریزی ها، وحشیگری ها را از یاد برد، ولی باید گاهی به آثار هنری، کتاب ها، جشن ها و سرود ها نیز اندیشید. باید مواظب باشم که تعادل در درونم بر هم نخورد.

  همه اینها بر علاوه اینکه وقتی از بدی های دیگران می نالم، ضعف های خودم را فراموش نکنم.  با خودم مدارا کنم و با دیگران بیشتر از خودم.  انسان ها را با عیب هایشان دوست بدارم.   خودم را مجبور به زنده بودن ندانم بلکه بفهمم که همین لحظه هایی که می گذرند زندگی من است و باید آنها را زندگی کرد. زنده و سرشار زندگی کنم.  

    خوب این هم از درگیری های این دو هفته،  اما  لحظات آرامش و استراحت هم داشته ام. (راست است که می گویند ما جوانان همیشه چیزهای نگران کننده را به پدر و مادر های خود می گوییم؟ می خواهم کمی خلافش را ثابت کنم!!) یکشنبه   به یک کنسرت  موسیقی رای رفتم. رای به معنی همان رای، عقیده و نظر یک سبک از موسیقی عربی است که در الجزایردر جریان مبارزات ضد استعمار شکل گرفته است. کنسرت خیلی خوب بود و آرزو کردم شما هم آنجا بودید تا با هم معنی اشعار را حدس می زدیم. حالا عربی ام آنقدر شده که کم کم معنای بعضی از جملات را بدانم. باید بیشتر تمرین کنم. بکلی عرب زده شده ام آغاجان، خطر ناک نیست؟ موسیقی عربی، ادبیات عربی ( ترجمه انگلیسی اش البته) و بعد از این هم می خواهم فیلم های خوب عربی را تماشا کنم.

موسیقی رای   سرشار از زندگی، احساسات و آرمان هاست. صدای اعتراض است و بانگ امید،   نوید بخش صلح و منتقد جنگ و کینه ورزی.    خلاصه خوب است.

حالا باید بروم آغا جان که دیر شد. باز هم بیشتر برایتان خواهم نوشت در مورد صنف هایم و چیزهای تازه ای که آموخته ام. در این روزها به این فکر می کنم که کدام کتاب هایم را تابستان با خود به کابل بیاورم که به درد دوستانم در آنجا بخورد.

شهرزاد